Hồ Trị An – công trình thủy lợi, thủy điện quan trọng và được ví như “lá phổi xanh” của tỉnh Đồng Nai – đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ trong công tác quản lý và khai thác mặt nước

Trong nhiều năm qua, hoạt động nuôi cá lồng bè trên hồ Trị An đã góp phần quan trọng vào việc tạo sinh kế, ổn định thu nhập cho hàng trăm hộ dân sinh sống ven hồ. Tuy nhiên, quá trình phát triển mang tính tự phát, thiếu quy hoạch đồng bộ đã khiến số lượng lồng bè tăng nhanh, bố trí dày đặc tại một số khu vực, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm nguồn nước, phát sinh dịch bệnh thủy sản và ảnh hưởng đến an toàn giao thông đường thủy.

Nhận diện rõ những thách thức này, UBND tỉnh Đồng Nai đã phê duyệt dự án sắp xếp, di dời và giải tỏa lồng bè trên toàn bộ khu vực hồ Trị An, do Khu Bảo tồn Thiên nhiên – Văn hóa Đồng Nai làm chủ đầu tư. Đây được xem là bước đi quyết liệt nhưng cần thiết, hướng đến việc hình thành vùng nuôi thủy sản tập trung, quy củ, thân thiện với môi trường và phù hợp với định hướng phát triển lâu dài của tỉnh.

Một trong những nội dung trọng tâm của dự án giai đoạn 1 là việc quy hoạch cụ thể 8 vùng nuôi chính cùng các vùng nuôi bổ sung, được xác định rõ ràng về vị trí, ranh giới và tọa độ. Mỗi vùng nuôi đều được tính toán kỹ lưỡng về diện tích mặt nước, số lượng lồng bè tối đa nhằm tránh tình trạng ô nhiễm cục bộ, bảo đảm khả năng tự làm sạch của môi trường nước hồ.

Theo quy chuẩn mới, mỗi hộ dân đủ điều kiện tham gia nuôi cá lồng bè sẽ được giao quản lý 01 bè và trung bình 03 lồng nuôi (dao động từ 2 đến 6 lồng), với diện tích mặt nước khoảng 492 m². Kích thước lồng và bè được thống nhất theo quy chuẩn (lồng 6m x 12m, bè 6m x 10m), giúp việc quản lý, chăm sóc và phòng chống dịch bệnh được thuận lợi, đồng thời tạo diện mạo gọn gàng, chuyên nghiệp cho vùng nuôi.

Đáng chú ý, dự án đặt ra các yêu cầu khắt khe về vật liệu làm lồng bè, khuyến khích sử dụng sắt mạ kẽm, thép không gỉ hoặc nhựa HDPE bền vững, thay thế các vật liệu dễ xuống cấp, gây ô nhiễm nguồn nước. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao chất lượng cá thương phẩm, xây dựng uy tín và thương hiệu cho sản phẩm thủy sản hồ Trị An.

Bên cạnh việc sắp xếp lại không gian nuôi, dự án cũng mở ra hướng đi mới với việc thí điểm các vùng nuôi công nghệ cao, dự kiến triển khai tại Vùng nuôi 2 hoặc Vùng nuôi 8. Các mô hình này ứng dụng hệ thống cho ăn tự động, giám sát môi trường bằng thiết bị IoT, quản lý tăng trưởng và dịch bệnh thông qua phần mềm chuyên dụng. Theo đánh giá, mô hình nuôi công nghệ cao có thể giúp tăng năng suất từ 20–30%, đồng thời giảm chi phí nhân công và rủi ro trong quá trình sản xuất.

Trong quá trình triển khai, công tác sắp xếp, di dời lồng bè được thực hiện trên tinh thần thấu tình, đạt lý, đặt quyền lợi chính đáng của người dân lên hàng đầu. Bộ tiêu chí xét duyệt các hộ được tiếp tục nuôi cá lồng bè ưu tiên người dân địa phương, các hộ có thâm niên gắn bó lâu năm với lòng hồ, gia đình chính sách và hộ nghèo. Danh sách các hộ được giao mặt nước sẽ được tổ chức họp dân, lấy ý kiến cộng đồng và niêm yết công khai tại trụ sở UBND xã để bảo đảm tính minh bạch.

Song song với đó, các địa phương ven hồ như Trị An, Phú Lý, Định Quán, La Ngà… được giao chủ động tổ chức đối thoại, tuyên truyền, vận động và hỗ trợ các hộ thuộc diện phải di dời tìm kiếm sinh kế thay thế phù hợp. Sự phối hợp giữa Khu Bảo tồn Thiên nhiên – Văn hóa Đồng Nai, Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng lực lượng công an địa phương được tăng cường nhằm bảo đảm an ninh trật tự và hỗ trợ người dân trong quá trình thực hiện các thủ tục pháp lý.

Cùng với việc quy hoạch lại vùng nuôi, tỉnh Đồng Nai cũng yêu cầu siết chặt công tác quản lý nuôi thủy sản lồng bè. Các địa phương phải rà soát, thống kê đầy đủ số lượng lồng bè, tình trạng pháp lý của từng cơ sở; kiên quyết không để phát sinh lồng bè trái phép; tăng cường kiểm tra liên ngành về điều kiện môi trường nuôi, mật độ lồng bè, nguồn giống, thức ăn và việc thu gom, xử lý chất thải.

Lộ trình thực hiện dự án đến năm 2030 được xác định là hành trình dài, đòi hỏi sự đồng thuận của cả hệ thống chính trị và cộng đồng người dân. Việc sắp xếp lại lồng bè không nhằm hạn chế sinh kế, mà hướng đến tạo dựng không gian nuôi trồng an toàn, bền vững hơn cho cả con người và môi trường. Khi nguồn nước hồ Trị An được bảo vệ, hoạt động nuôi cá đi vào nền nếp, nơi đây không chỉ là vùng sản xuất thủy sản trọng điểm mà còn là điểm đến du lịch sinh thái hấp dẫn, góp phần phát triển kinh tế – xã hội bền vững cho tỉnh Đồng Nai./.