Chuyển giao công nghệ canh tác bền vững cho sầu riêng và cà phê Tây Nguyên

Các đại biểu chụp hình lưu niệm.

Tây Nguyên hiện là vùng sản xuất cà phê lớn nhất cả nước và đang nổi lên là “thủ phủ” sầu riêng xuất khẩu. Tuy nhiên, sản xuất vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế như lạm dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật, chi phí đầu vào cao, tài nguyên đất và nước suy giảm. Đặc biệt, yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu như truy xuất nguồn gốc, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, tiêu chuẩn môi trường… đang đặt ra áp lực lớn đối với người sản xuất.

Mô hình chuyển giao công nghệ lần này tập trung giải quyết các “nút thắt” nêu trên thông qua việc áp dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật. Trong đó, nổi bật là quy trình quản lý dinh dưỡng cân đối, sử dụng phân bón hợp lý theo nhu cầu cây trồng; ứng dụng giải pháp quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) nhằm giảm thiểu thuốc hóa học; tưới nước tiết kiệm kết hợp bón phân qua hệ thống tưới; đồng thời tăng cường sử dụng chế phẩm sinh học để cải tạo đất và nâng cao độ phì.

Hệ thống máy phun tự động đang vận hành trong vườn sầu riêng, giúp phun thuốc/bón phân đồng đều, nâng cao hiệu quả chăm sóc cây trồng.

Một điểm mới của mô hình là tiếp cận theo chuỗi giá trị, thay vì chỉ dừng lại ở khâu sản xuất. Các bên tham gia, bao gồm cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và nông dân, cùng phối hợp xây dựng quy trình canh tác đạt chuẩn, đồng thời kết nối tiêu thụ sản phẩm. Nhờ đó, nông dân không chỉ được hướng dẫn kỹ thuật mà còn được đảm bảo đầu ra ổn định, góp phần giảm rủi ro thị trường.

Đáng chú ý, mô hình được triển khai dưới hình thức “vườn mẫu thực địa”, giúp nông dân trực tiếp quan sát, so sánh và thực hành. Đây là phương pháp chuyển giao hiệu quả, bởi người nông dân có thể “mắt thấy, tay làm”, từ đó nâng cao khả năng áp dụng vào thực tế. Các chỉ tiêu như năng suất, chi phí, hiệu quả kinh tế và tác động môi trường đều được theo dõi, đánh giá cụ thể, tạo cơ sở khoa học để nhân rộng.

Người dân tham quan, được hướng dẫn vận hành hệ thống tưới bón phân tự động tại mô hình trình diễn, góp phần thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong sản xuất nông nghiệp.

Theo các chuyên gia, hiệu quả của mô hình không chỉ thể hiện ở việc giảm chi phí đầu vào từ 10–20%, tăng năng suất từ 5–15%, mà quan trọng hơn là thay đổi tư duy sản xuất của nông dân. Từ chỗ chạy theo sản lượng, người sản xuất dần chuyển sang chú trọng chất lượng, an toàn và bền vững. Đây chính là nền tảng để xây dựng thương hiệu nông sản Tây Nguyên trên thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, để mô hình thực sự lan tỏa, vai trò của hệ thống khuyến nông địa phương là yếu tố then chốt. Cần đẩy mạnh đào tạo, xây dựng đội ngũ khuyến nông viên cơ sở, tổ khuyến nông cộng đồng và hợp tác xã làm lực lượng nòng cốt trong chuyển giao kỹ thuật. Đồng thời, cần có cơ chế chính sách hỗ trợ nông dân tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường.

Trong dài hạn, mô hình chuyển giao công nghệ canh tác bền vững không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nông dân, mà còn bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, giảm phát thải khí nhà kính và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây là hướng đi tất yếu để ngành sầu riêng và cà phê Tây Nguyên phát triển bền vững, nâng cao vị thế của nông sản Việt Nam trên bản đồ thế giới.