Trụ sở UBND xã/phường – nơi sẽ đảm nhận thêm nhiều nhiệm vụ sau khi cấp huyện bị bãi bỏ theo đề xuất mới Ảnh minh hoạ

Chính quyền địa phương chỉ còn hai cấp

Theo dự thảo, các đơn vị hành chính sẽ bao gồm:

• Cấp tỉnh: Gồm tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương.

• Cấp cơ sở: Gồm xã, phường và đặc khu tại hải đảo.

Việc tổ chức lại này cũng đồng nghĩa với việc bỏ mô hình chính quyền đô thị đang áp dụng tại Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng… Đồng thời, các thị trấn sẽ không còn tồn tại như một cấp hành chính riêng biệt, mà sẽ sáp nhập vào xã hoặc phường có quy mô phù hợp.

Chính quyền địa phương ở cả cấp tỉnh và cấp cơ sở đều có Hội đồng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND), trong đó HĐND sẽ hoạt động theo cơ chế tập thể, quyết định theo đa số.

Phân quyền mạnh hơn cho cấp cơ sở

Khi cấp huyện bị bãi bỏ, đa số nhiệm vụ, quyền hạn của huyện sẽ được chuyển cho xã, còn nhiệm vụ của quận, thành phố thuộc tỉnh, thị xã sẽ giao cho phường.

Theo dự thảo, cấp tỉnh sẽ tập trung vào các vấn đề mang tính vĩ mô như quy hoạch, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, quản lý liên vùng và những công việc vượt quá khả năng xử lý của cấp cơ sở. Trong khi đó, cấp cơ sở sẽ trực tiếp thực hiện các chính sách, giải quyết vấn đề dân sinh và cung cấp dịch vụ công.

Nguyên tắc chung là nếu cấp cơ sở có thể thực hiện tốt, thì phân quyền tối đa cho cấp này; chỉ khi vượt quá khả năng thì mới giao lại cho cấp tỉnh. Đặc biệt, chính quyền địa phương tại các phường sẽ được trao thêm quyền hạn để quản lý phát triển đô thị, còn các đặc khu sẽ có cơ chế tự chủ cao hơn để đảm bảo hiệu quả quản lý hành chính.

Tổ chức chính quyền cấp cơ sở theo mô hình mới

Dự thảo luật cũng đề xuất tổ chức bộ máy chính quyền cấp cơ sở theo mô hình tinh gọn nhưng vẫn đảm bảo hiệu quả. Theo đó:

• HĐND cấp cơ sở tối đa có 40 đại biểu, với hai ban chuyên trách là Ban Pháp chế và Ban Kinh tế - Xã hội.

• UBND cấp cơ sở có 5 cơ quan chuyên môn gồm: Văn phòng chung, Phòng Kinh tế hoặc Kinh tế - Hạ tầng - Đô thị (đối với phường và đặc khu Phú Quốc), Phòng Nội vụ - Tư pháp, Phòng Văn hóa - Xã hội, và Trung tâm phục vụ hành chính công.

Ngoài ra, kỳ họp HĐND cấp cơ sở sẽ được tổ chức ít nhất hai lần mỗi năm, có thể họp chuyên đề hoặc họp đột xuất khi cần thiết.

Việc tổ chức lại chính quyền địa phương theo hướng tinh gọn, tăng quyền tự chủ cho cấp cơ sở được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phục vụ người dân tốt hơn. Tuy nhiên, để thực hiện thành công, cần có lộ trình hợp lý, đảm bảo sự đồng bộ giữa các cấp chính quyền.