ki-niem-15-voaa
Thứ năm 19/11/2026 19:10Thứ năm 19/11/2026 19:10 Hotline: 0326.050.977Hotline: 0326.050.977 Email: toasoan@tapchihuucovietnam.vnEmail: [email protected]

Tag

Kể chuyện năm Tỵ

Bộ ba Duy Tân Quảng Nam và năm Ất Tỵ

Tăng
aa
Giảm
Chia sẻ Facebook
Bình luận
In bài viết
Cuộc nam du mùa xuân năm Ất Tỵ (1905) của “bộ ba Duy tân Quảng Nam” với một bài thi và một bài phú ở trường thi Bình Định được xem như là “tiếng nổ lớn với âm hưởng lâu dài”…

Mùa xuân năm Ất Tỵ, khi công việc Duy tân ở Quảng Nam tạm đi vào nền nếp, ba lãnh tụ của phong trào gồm Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp, Huỳnh Thúc Kháng thực hiện chuyến nam du. “Cả ba lên đường như các chàng Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi sau khi kết nghĩa Đào Viên”, dẫn theo cuốn “Phong trào Duy tân” của Nguyễn Văn Xuân. Chuyến đi được cố học giả Nguyễn Văn Xuân diễn tả một cách đầy hình tượng: “Thiếu mấy con ngựa và thanh kiếm để chúng ta viết nên một tập truyện lịch sử hay những trang kiếm hiệp”. Với mục đích rất rõ ràng “Mang tư tưởng dân quyền, duy tân, đã thức tỉnh được một số sĩ phu và đã có được một lực lượng khá mạnh ở tỉnh nhà” để “đi đánh trống, dộng chuông nơi xứ người”, nhằm mở rộng phong trào.

Bộ ba Duy Tân Quảng Nam và năm Ất Tỵ
Cụ Phan Chu Trinh.

Đoàn “kiếm hiệp tân thời” đã dừng lại ở Bình Định. Nhân kỳ khảo hạch để chuẩn bị cho khoa thi Hương vào năm sau, ba “kiếm khách” đã vào “quậy” trường thi. Phan Châu Trinh làm bài thơ “Chí thành thông thánh”, Huỳnh Thúc Kháng và Trần Quý Cáp làm bài phú “Lương ngọc danh sơn”. Cả hai bài đều lấy tên là Đào Mộng Giác (Đào là một họ lớn của Bình Định, còn Mộng Giác là “tỉnh mộng”). Nộp bài xong, những chàng Đào Mộng Giác nhanh chóng vào Phú Yên vì sản phẩm của họ “là một gậy đánh ngang đầu” để “thức tỉnh đám sĩ phu cứ mê say chui đầu vào cái học khoa cử làm hại nước ta đã lâu, ngày nay đã thành đồ bỏ”…

Hơn nửa thế kỷ sau, đọc lại bài thi và bài phú đó có người còn “thấy rung động đến tận đáy hồn” với những câu như: “Giang sơn vô lệ khốc anh hùng/Vạn dân nô lệ cường quyền hạ”, hay “Một lời như khóc như than/Thôi còn Lương Ngọc, Danh Sơn làm gì?”. Đám quan lại của Bình Định “sửng sốt, hãi hùng” nhưng cũng chỉ còn biết “một mặt đệ quyển ấy ra triều đình Huế, một mặt cho nã tên Đào Mộng Giác và bắt một số học trò trong tộc Đào thuộc tỉnh Bình Định là tộc của Đào Tấn để tra hỏi”.

Ở Bình Định lúc ấy, có một người biết Đào Mộng Giác là ai nhưng lại giả vờ không biết. Đó chính là quan đốc học Hồ Trung Lượng. Ông người làng An Dưỡng, huyện Duy Xuyên, phủ Điện Bàn, đỗ tiến sĩ khoa Nhâm Thìn 1892. Năm đó Đốc học Lượng có tang nên không tham gia kỳ khảo hạch. Quan đốc học người Quảng biết rất rõ giọng lưỡi của các đại khoa đồng hương vốn từ sớm đã bài xích khoa cử, đề xướng dân quyền, nhưng ông im lặng và mong cho họ mau đi khỏi địa phận trách nhiệm của mình càng xa càng tốt. Quan đốc học nghĩ mình không có đủ chí khí để làm được việc lớn như họ thì ít ra cũng phải biết im lặng đứng về phía họ.

Bộ ba Duy Tân Quảng Nam và năm Ất Tỵ
Cụ Trần Quý Cáp.

Rời Phú Yên, đoàn “kiếm khách” lại tiếp tục cuộc nam du. Lúc qua Nha Trang được tin chiến hạm Nga đậu tại Cam Ranh, bèn giả trang khách buôn, thuê thuyền đánh cá, mua trứng gà cùng trái cây các thứ để lên thuyền Nga xem rất khoái. Giữa tháng 5, ba ông tới Bình Thuận. Vừa đến nơi, Phan Châu Trinh bị ốm, còn Huỳnh Thúc Kháng và Trần Quý Cáp đi tìm người đồng thanh khí bàn việc phát triển phong trào. Một tháng sau, Trần, Huỳnh về lại Quảng Nam để cùng các thân hào bằng hữu chung vốn lập thương cuộc tại Phố (Hội An - Faifoo), lập trường học, nông hội, trồng quế...

Phan Châu Trinh ở lại Phan Thiết một mình, lập Thơ xã, tham gia diễn thuyết để phổ biến tư tưởng mới về dân quyền, chủ xướng hội “Thanh niên thể dục” là tiền thân của trường Dục Thanh sau này… Định đi tiếp vào Nam kỳ để vận động phong trào nhưng không thành, tháng 9.1905 Phan Châu Trinh quay về. Trên đường về, ông còn tiếp tục dừng lại nhiều nơi để vận động cho phong trào. Ông thuyết phục được một viên quản đạo ở Phan Rang, môt viên tri huyện ở Bình Định, một viên bố chánh hưu trí ở Quảng Ngãi ủng hộ phong trào và sau này đi theo, thậm chí đã chết cho phong trào…

Bộ ba Duy Tân Quảng Nam và năm Ất Tỵ
Cụ Huỳnh Thúc Kháng.

Đánh giá về cuộc nam du của Phan Châu Trinh và các đồng chí, Châu Hải Kỳ đã viết: “Nhờ cụ Phan Châu Trinh chủ xướng, khuyến khích giáo dục, công thương hội mà phong trào truyền bá canh tân, mở mang thương nghiệp, chấn hưng công nghệ đã được khởi phát và thực hiện tại Bình Thuận sớm hơn ở Bắc phần và Nam phần”.

Tháng chạp, sau khi về Quảng Nam, nghe tin Phan Bội Châu từ Nhật Bản về, Phan Châu Trinh lại tìm gặp Tiểu La Nguyễn Thành và Trần Quý Cáp để bàn chuyện ra Bắc. Rồi “kiếm khách” Phan Châu Trinh lại lên đường bắc du, lần này “hiệp sĩ” Ông Ích Đường tháp tùng. Hai thầy trò ra Hà Nội gặp Đào Nguyên Phổ, Lương Văn Can, Võ Hoành, Nguyễn Quyền...; vào Nghệ Tĩnh gặp Ngô Đức Kế, Lê Văn Huân rồi lên Yên Thế gặp Hoàng Hoa Thám, trước khi xuống tàu sang Nhật Bản. Trong năm Ất Tỵ (1905), hạt giống Duy tân Quảng Nam đã được gieo mầm từ Nam ra Bắc, vì vậy được xem là năm “bản lề” của phong trào Duy tân Quảng Nam. Đón xuân Ất Tỵ 2025 này, nhắc chuyện xuân Ất Tỵ xưa như một nén hương tưởng nhớ những “người muôn năm cũ” mà hồn như còn phảng phất đâu đây./.

Bài liên quan

CÁC TIN BÀI KHÁC

Giám đốc CATP Huế thăm, chúc mừng Đại học Huế  và Đại chủng viện Huế

Giám đốc CATP Huế thăm, chúc mừng Đại học Huế và Đại chủng viện Huế

CATP Huế thăm, chúc mừng Đại học Huế và Đại chủng viện Huế, tăng cường phối hợp, củng cố đoàn kết, góp phần xây dựng môi trường bình yên, phát triển bền vững...
Nghệ An: Bộ đội Biên phòng phối hợp với Hội Nông dân tỉnh triển khai nhiệm vụ giai đoạn 2026 - 2030

Nghệ An: Bộ đội Biên phòng phối hợp với Hội Nông dân tỉnh triển khai nhiệm vụ giai đoạn 2026 - 2030

Chiều 18/11, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An và Hội Nông dân tỉnh tổ chức ký kết chương trình phối hợp giai đoạn 2026 - 2030. Buổi lễ diễn ra dưới sự chứng kiến của đồng chí Võ Trọng Hải – Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh.
Hà Tĩnh tổ chức Ngày hội kết nối sản phẩm, livestream bán hàng tại vườn cam

Hà Tĩnh tổ chức Ngày hội kết nối sản phẩm, livestream bán hàng tại vườn cam

Từ ngày 21 đến hết ngày 23/11/2026, không gian Vincom Plaza (phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh) sẽ trở thành điểm hẹn giao thương sôi động với sự kiện Ngày hội kết nối và tiêu thụ sản phẩm Hà Tĩnh. Chương trình quy tụ 32 gian hàng đến từ 50 doanh nghiệp, hợp tác xã và các cơ sở sản xuất trên địa bàn tỉnh.
Hải Phòng tập trung tháo gỡ vướng mắc đất đai, hạ tầng và năng lượng

Hải Phòng tập trung tháo gỡ vướng mắc đất đai, hạ tầng và năng lượng

Làm việc với lãnh đạo thành phố Hải Phòng sáng 18/11, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng yêu cầu tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công và hoàn thành cao nhất các chỉ tiêu năm 2026. Về dài hạn, thành phố cần thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên công nghệ cao, công nghiệp xanh và tăng cường liên kết vùng.
Đắk Lắk phê duyệt Đề án tổ chức Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 10 năm 2027

Đắk Lắk phê duyệt Đề án tổ chức Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 10 năm 2027

Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 10 năm 2027 hướng đến quảng bá thương hiệu Robusta, phát triển cà phê đặc sản, thúc đẩy chế biến sâu và xây dựng ngành hàng cà phê Việt Nam theo hướng xanh, bền vững.
Năm dự án khởi nghiệp nông nghiệp của sinh viên tranh tài tại chung kết AGRIUP 2026

Năm dự án khởi nghiệp nông nghiệp của sinh viên tranh tài tại chung kết AGRIUP 2026

Với chủ đề “Nông nghiệp thông minh”, AGRIUP 2026 thu hút hơn 300 sinh viên từ các trường đại học, cao đẳng trên cả nước. Tại đêm chung kết tối 18/11 ở Hà Nội, các đội giới thiệu giải pháp quản lý vùng trồng thanh long, kiểm tra chất lượng trái cây xuất khẩu và tận dụng phụ phẩm sau chế biến.
Nghệ An: Trang trọng lễ cung rước và an vị bảo vật quốc gia Hộp đựng xá-lị Tháp Nhạn

Nghệ An: Trang trọng lễ cung rước và an vị bảo vật quốc gia Hộp đựng xá-lị Tháp Nhạn

Chiều 17/11, trong không khí trang nghiêm và thành kính, tại Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh đã diễn ra Lễ cung rước và an vị bảo vật quốc gia Hộp đựng xá-lị Phật (Tháp Nhạn). Tham dự buổi lễ có chư tôn đức, quý vị đại biểu cùng đông đảo Phật tử và nhân dân.
26 tỉnh, thành phố được yêu cầu chủ động ứng phó thiên tai những ngày tới

26 tỉnh, thành phố được yêu cầu chủ động ứng phó thiên tai những ngày tới

Trước dự báo rét đậm ở vùng núi Bắc Bộ, mưa lớn cục bộ tại Trung Bộ và gió mạnh trên biển, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia đề nghị các địa phương rà soát phương án sơ tán dân, hướng dẫn tàu thuyền phòng tránh và triển khai biện pháp bảo vệ sản xuất nông nghiệp.
Vụ Bổn sôi nổi hoạt động văn hóa, thể thao mừng 30 năm thành lập, lan tỏa tình đoàn kết

Vụ Bổn sôi nổi hoạt động văn hóa, thể thao mừng 30 năm thành lập, lan tỏa tình đoàn kết

Hướng tới kỷ niệm 30 năm thành lập xã (18/11/1996 – 18/11/2026), Vụ Bổn tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, góp phần gắn kết cộng đồng và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc.
Lâm Đồng đứng trước cơ hội mở rộng vận tải đường bộ quốc tế

Lâm Đồng đứng trước cơ hội mở rộng vận tải đường bộ quốc tế

Sở Xây dựng tỉnh Lâm Đồng vừa có văn bản đề nghị các đơn vị kinh doanh vận tải trên địa bàn nghiên cứu, triển khai hoạt động vận tải đường bộ quốc tế, hướng đến khai thác tốt hơn tiềm năng kết nối giao thương của địa phương với các nước trong khu vực.
Khai mạc Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026

Khai mạc Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026

Tối 17/11/2026, tại Quảng trường Hồ Chí Minh, tỉnh Nghệ An long trọng tổ chức Lễ khai mạc “Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026”. Chương trình sẽ diễn ra với nhiều hoạt động phong phú như trưng bày, chiêm bái bảo vật quốc gia Hộp xá lị Phật Tháp Nhạn có niên đại hơn 1.300 năm, không gian trải nghiệm văn hóa, ẩm thực và sản vật đặc trưng của địa phương.
Kết Bình phát huy kinh tế rừng, chung sức xây dựng nông thôn xanh

Kết Bình phát huy kinh tế rừng, chung sức xây dựng nông thôn xanh

Dự Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc tại khu Kết Bình, xã Yên Sơn, chiều 17/11, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương đề nghị địa phương đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất, phát huy vai trò người dân trong bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa.
XEM THÊM
dam-ca-mau-chi-vi-hoa
Based on MasterCMS Ultimate Edition 2026 v2.9
Quay về đầu trang
Giao diện máy tính