ki-niem-15-voaa
Thứ bảy 21/11/2026 20:02Thứ bảy 21/11/2026 20:02 Hotline: 0326.050.977Hotline: 0326.050.977 Email: toasoan@tapchihuucovietnam.vnEmail: [email protected]

Tag

Kể chuyện năm Tỵ

Bộ ba Duy Tân Quảng Nam và năm Ất Tỵ

Tăng
aa
Giảm
Chia sẻ Facebook
Bình luận
In bài viết
Cuộc nam du mùa xuân năm Ất Tỵ (1905) của “bộ ba Duy tân Quảng Nam” với một bài thi và một bài phú ở trường thi Bình Định được xem như là “tiếng nổ lớn với âm hưởng lâu dài”…

Mùa xuân năm Ất Tỵ, khi công việc Duy tân ở Quảng Nam tạm đi vào nền nếp, ba lãnh tụ của phong trào gồm Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp, Huỳnh Thúc Kháng thực hiện chuyến nam du. “Cả ba lên đường như các chàng Lưu Bị, Quan Vũ, Trương Phi sau khi kết nghĩa Đào Viên”, dẫn theo cuốn “Phong trào Duy tân” của Nguyễn Văn Xuân. Chuyến đi được cố học giả Nguyễn Văn Xuân diễn tả một cách đầy hình tượng: “Thiếu mấy con ngựa và thanh kiếm để chúng ta viết nên một tập truyện lịch sử hay những trang kiếm hiệp”. Với mục đích rất rõ ràng “Mang tư tưởng dân quyền, duy tân, đã thức tỉnh được một số sĩ phu và đã có được một lực lượng khá mạnh ở tỉnh nhà” để “đi đánh trống, dộng chuông nơi xứ người”, nhằm mở rộng phong trào.

Bộ ba Duy Tân Quảng Nam và năm Ất Tỵ
Cụ Phan Chu Trinh.

Đoàn “kiếm hiệp tân thời” đã dừng lại ở Bình Định. Nhân kỳ khảo hạch để chuẩn bị cho khoa thi Hương vào năm sau, ba “kiếm khách” đã vào “quậy” trường thi. Phan Châu Trinh làm bài thơ “Chí thành thông thánh”, Huỳnh Thúc Kháng và Trần Quý Cáp làm bài phú “Lương ngọc danh sơn”. Cả hai bài đều lấy tên là Đào Mộng Giác (Đào là một họ lớn của Bình Định, còn Mộng Giác là “tỉnh mộng”). Nộp bài xong, những chàng Đào Mộng Giác nhanh chóng vào Phú Yên vì sản phẩm của họ “là một gậy đánh ngang đầu” để “thức tỉnh đám sĩ phu cứ mê say chui đầu vào cái học khoa cử làm hại nước ta đã lâu, ngày nay đã thành đồ bỏ”…

Hơn nửa thế kỷ sau, đọc lại bài thi và bài phú đó có người còn “thấy rung động đến tận đáy hồn” với những câu như: “Giang sơn vô lệ khốc anh hùng/Vạn dân nô lệ cường quyền hạ”, hay “Một lời như khóc như than/Thôi còn Lương Ngọc, Danh Sơn làm gì?”. Đám quan lại của Bình Định “sửng sốt, hãi hùng” nhưng cũng chỉ còn biết “một mặt đệ quyển ấy ra triều đình Huế, một mặt cho nã tên Đào Mộng Giác và bắt một số học trò trong tộc Đào thuộc tỉnh Bình Định là tộc của Đào Tấn để tra hỏi”.

Ở Bình Định lúc ấy, có một người biết Đào Mộng Giác là ai nhưng lại giả vờ không biết. Đó chính là quan đốc học Hồ Trung Lượng. Ông người làng An Dưỡng, huyện Duy Xuyên, phủ Điện Bàn, đỗ tiến sĩ khoa Nhâm Thìn 1892. Năm đó Đốc học Lượng có tang nên không tham gia kỳ khảo hạch. Quan đốc học người Quảng biết rất rõ giọng lưỡi của các đại khoa đồng hương vốn từ sớm đã bài xích khoa cử, đề xướng dân quyền, nhưng ông im lặng và mong cho họ mau đi khỏi địa phận trách nhiệm của mình càng xa càng tốt. Quan đốc học nghĩ mình không có đủ chí khí để làm được việc lớn như họ thì ít ra cũng phải biết im lặng đứng về phía họ.

Bộ ba Duy Tân Quảng Nam và năm Ất Tỵ
Cụ Trần Quý Cáp.

Rời Phú Yên, đoàn “kiếm khách” lại tiếp tục cuộc nam du. Lúc qua Nha Trang được tin chiến hạm Nga đậu tại Cam Ranh, bèn giả trang khách buôn, thuê thuyền đánh cá, mua trứng gà cùng trái cây các thứ để lên thuyền Nga xem rất khoái. Giữa tháng 5, ba ông tới Bình Thuận. Vừa đến nơi, Phan Châu Trinh bị ốm, còn Huỳnh Thúc Kháng và Trần Quý Cáp đi tìm người đồng thanh khí bàn việc phát triển phong trào. Một tháng sau, Trần, Huỳnh về lại Quảng Nam để cùng các thân hào bằng hữu chung vốn lập thương cuộc tại Phố (Hội An - Faifoo), lập trường học, nông hội, trồng quế...

Phan Châu Trinh ở lại Phan Thiết một mình, lập Thơ xã, tham gia diễn thuyết để phổ biến tư tưởng mới về dân quyền, chủ xướng hội “Thanh niên thể dục” là tiền thân của trường Dục Thanh sau này… Định đi tiếp vào Nam kỳ để vận động phong trào nhưng không thành, tháng 9.1905 Phan Châu Trinh quay về. Trên đường về, ông còn tiếp tục dừng lại nhiều nơi để vận động cho phong trào. Ông thuyết phục được một viên quản đạo ở Phan Rang, môt viên tri huyện ở Bình Định, một viên bố chánh hưu trí ở Quảng Ngãi ủng hộ phong trào và sau này đi theo, thậm chí đã chết cho phong trào…

Bộ ba Duy Tân Quảng Nam và năm Ất Tỵ
Cụ Huỳnh Thúc Kháng.

Đánh giá về cuộc nam du của Phan Châu Trinh và các đồng chí, Châu Hải Kỳ đã viết: “Nhờ cụ Phan Châu Trinh chủ xướng, khuyến khích giáo dục, công thương hội mà phong trào truyền bá canh tân, mở mang thương nghiệp, chấn hưng công nghệ đã được khởi phát và thực hiện tại Bình Thuận sớm hơn ở Bắc phần và Nam phần”.

Tháng chạp, sau khi về Quảng Nam, nghe tin Phan Bội Châu từ Nhật Bản về, Phan Châu Trinh lại tìm gặp Tiểu La Nguyễn Thành và Trần Quý Cáp để bàn chuyện ra Bắc. Rồi “kiếm khách” Phan Châu Trinh lại lên đường bắc du, lần này “hiệp sĩ” Ông Ích Đường tháp tùng. Hai thầy trò ra Hà Nội gặp Đào Nguyên Phổ, Lương Văn Can, Võ Hoành, Nguyễn Quyền...; vào Nghệ Tĩnh gặp Ngô Đức Kế, Lê Văn Huân rồi lên Yên Thế gặp Hoàng Hoa Thám, trước khi xuống tàu sang Nhật Bản. Trong năm Ất Tỵ (1905), hạt giống Duy tân Quảng Nam đã được gieo mầm từ Nam ra Bắc, vì vậy được xem là năm “bản lề” của phong trào Duy tân Quảng Nam. Đón xuân Ất Tỵ 2025 này, nhắc chuyện xuân Ất Tỵ xưa như một nén hương tưởng nhớ những “người muôn năm cũ” mà hồn như còn phảng phất đâu đây./.

Bài liên quan

CÁC TIN BÀI KHÁC

Trường Cao đẳng Y tế Phú Thọ củng cố nguồn lực đào tạo sau sáp nhập

Trường Cao đẳng Y tế Phú Thọ củng cố nguồn lực đào tạo sau sáp nhập

Sáp nhập Trường Trung cấp Y tế Hòa Bình vào Trường Cao đẳng Y tế Phú Thọ mở thêm điều kiện tập trung đội ngũ, cơ sở vật chất và kinh nghiệm đào tạo. Nhiệm vụ trước mắt là ổn định tổ chức, bảo đảm quyền lợi người học và duy trì hoạt động thông suốt, đồng thời chuẩn bị cho định hướng phát triển dài hạn.
Đặc khu Phú Quý tăng cường quản lý đội tàu, quyết liệt chống khai thác IUU

Đặc khu Phú Quý tăng cường quản lý đội tàu, quyết liệt chống khai thác IUU

Tăng cường quản lý tàu cá, kiểm soát hoạt động khai thác, xử lý nghiêm vi phạm hành chính và đẩy mạnh chuyển đổi nghề cho ngư dân là những nhiệm vụ trọng tâm đang được Đặc khu Phú Quý triển khai nhằm góp phần cùng cả nước tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC) đối với thủy sản Việt Nam.
Đắk Lắk giới thiệu nghệ thuật Bài chòi đến du khách

Đắk Lắk giới thiệu nghệ thuật Bài chòi đến du khách

Từ ngày 20–24/11/2026, tại khuôn viên Bảo tàng Đắk Lắk, chương trình biểu diễn nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ Việt Nam tạo thêm điểm hẹn văn hóa cho người dân và du khách. Hoạt động góp phần giới thiệu loại hình nghệ thuật dân gian được UNESCO ghi danh năm 2017, kết nối công chúng với những người thực hành di sản.
Nghệ An: Chuột hoành hành, nhiều diện tích ngô vụ đông bị cắn phá

Nghệ An: Chuột hoành hành, nhiều diện tích ngô vụ đông bị cắn phá

Nhiều diện tích ngô vụ đông tại xã Anh Sơn (Nghệ An) bị chuột cắn phá, gây thiệt hại cây non. Trước tình trạng này, địa phương kêu gọi người dân đồng loạt diệt chuột, kiểm tra và khắc phục kịp thời những diện tích bị ảnh hưởng.
Đắk Lắk thêm điểm đến nghệ thuật gắn kết bản sắc văn hóa với phát triển du lịch bền vững

Đắk Lắk thêm điểm đến nghệ thuật gắn kết bản sắc văn hóa với phát triển du lịch bền vững

Triển lãm Mỹ thuật tỉnh Đắk Lắk lần thứ I năm 2026 diễn ra từ ngày 20 đến 27/11 tại Buôn Ma Thuột, mở thêm không gian thưởng thức nghệ thuật, quảng bá bản sắc văn hóa Tây Nguyên và kết nối các hoạt động văn hóa với phát triển du lịch địa phương.
Quảng Ngãi: Xã Măng Đen kiểm tra tiến độ phát triển vườn ươm cà phê, chỉnh trang hồ Đắk Ke

Quảng Ngãi: Xã Măng Đen kiểm tra tiến độ phát triển vườn ươm cà phê, chỉnh trang hồ Đắk Ke

Chủ tịch UBND xã Măng Đen Phạm Văn Thắng kiểm tra các vườn ươm cà phê, tiến độ chỉnh trang hồ Đắk Ke và công tác chuẩn bị Ngày hội Đại đoàn kết tại thôn Kon Chênh.
Đắk Lắk: Đưa nghề dệt thổ cẩm đến gần du khách

Đắk Lắk: Đưa nghề dệt thổ cẩm đến gần du khách

Trưng bày sản phẩm, trình diễn kỹ thuật và hướng dẫn trải nghiệm, không gian “Màu thổ cẩm – Sáng tương lai” giới thiệu nghề dệt truyền thống trong đời sống các dân tộc Đắk Lắk. Hoạt động tạo cơ hội để nghệ nhân chia sẻ tri thức, người trẻ tìm hiểu nghề và du khách khám phá văn hóa bản địa.
Đắk Lắk đẩy mạnh thu hút đầu tư, phát triển khu nông nghiệp công nghệ cao đến năm 2030

Đắk Lắk đẩy mạnh thu hút đầu tư, phát triển khu nông nghiệp công nghệ cao đến năm 2030

Đắk Lắk triển khai kế hoạch thu hút đầu tư vào các khu nông nghiệp công nghệ cao giai đoạn 2026–2030, ưu tiên chuyển đổi số, chế biến sâu, kinh tế tuần hoàn và phát triển chuỗi giá trị nông sản bền vững.
Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng đối thoại cùng doanh nghiệp năm 2026

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hải Phòng đối thoại cùng doanh nghiệp năm 2026

Thực hiện Kế hoạch số 82/KH-UBND ngày 13/3/2026 của UBND thành phố Hải Phòng và Kế hoạch số 50/KH-SNNMT ngày 09/4/2026 về việc tổ chức đối thoại với cộng đồng doanh nghiệp năm 2026, chiều 18/11/2026, Sở Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức Hội nghị đối thoại chuyên đề với các tổ chức, cá nhân, hợp tác xã và doanh nghiệp đang hoạt động trong các lĩnh vực thủy sản, chăn nuôi, thú y và thủy lợi nội đồng.
Đắk Lắk quyết liệt phòng chống dịch tả lợn châu Phi

Đắk Lắk quyết liệt phòng chống dịch tả lợn châu Phi

Trước nguy cơ dịch tả lợn châu Phi tiếp tục lây lan, Đắk Lắk triển khai đồng bộ các giải pháp kiểm soát dịch bệnh, bảo vệ đàn vật nuôi, ổn định sản xuất và bảo đảm nguồn cung thực phẩm an toàn dịp Tết Nguyên đán 2027.
Lâm Đồng từng bước kiện toàn tổ chức quản lý, khai thác công trình thủy lợi

Lâm Đồng từng bước kiện toàn tổ chức quản lý, khai thác công trình thủy lợi

Thực hiện chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, tỉnh Lâm Đồng đang triển khai kiện toàn tổ chức quản lý, khai thác công trình thủy lợi trên địa bàn. Đến nay, nhiều công trình, nhân sự và nhiệm vụ quản lý dự án đã được chuyển giao cho các đơn vị tiếp nhận. Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn còn một số khó khăn liên quan đến hồ sơ pháp lý tài sản, cơ chế tài chính và thủ tục điều chuyển.
Tà Đùng phát động cuộc thi sáng tác logo, lan tỏa vẻ đẹp vùng đất tiềm năng

Tà Đùng phát động cuộc thi sáng tác logo, lan tỏa vẻ đẹp vùng đất tiềm năng

Với cảnh quan thiên nhiên đặc sắc, bản sắc văn hóa đa dạng và dư địa phát triển nông nghiệp bền vững, du lịch sinh thái, xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng tổ chức cuộc thi sáng tác biểu trưng nhằm xây dựng hình ảnh nhận diện riêng, góp phần quảng bá vùng đất và con người địa phương đến bạn bè trong và ngoài tỉnh.
XEM THÊM
dam-ca-mau-chi-vi-hoa
Based on MasterCMS Ultimate Edition 2026 v2.9
Quay về đầu trang
Giao diện máy tính